Kilka słów podsumowania
Konferencja Understanding Dance była projektem otwierającym serię spotkań praktyków i teoretyków tańca, jak i sztuk performatywnych; próbą połączenia przestrzeni teoretycznego namysłu i praktycznego działania.
Wystąpienia prelegentów i pokazy warsztatowe (posiadające również elementy wykładu) zaprezentowały wybrane aspekty sztuk wykonawczych (szczególny nacisk był oczywiście położony na taniec) rozwijające się od tradycji do współczesnej kultury medialnej. Tak więc mimo szerokiego zakresu, wielowątkowych odniesień i egzemplifikacji pojawiły się aspekty zbieżne dla większości tekstów. Można wyznaczyć dla nich trzy najważniejsze przestrzenie wspólne:
I. taniec w sytuacji medialnej
Pierwszym zagadnieniem, które przewijało się we wszystkich tekstach, była problematyka współczesnych mediów. W jaki sposób telewizja, internet, wideo, a także, posługujący się szeroką gamą nowopowstających mediów, rynek reklamowy, z jednej strony poszerzają dostęp odbiorców do sztuki tańca, a z drugiej wpływają na jego poetykę, język, kod? Na jakich poziomach jest uruchamiana i konstruowana massmedialność i jak zmienia ona komunikat i jego percepcję? Wystąpienia ukazały na jakich zasadach formalne aspekty każdego poszczególnego medium przekształcają się i wrastają w strukturę choreograficzną oraz metody pracy z tancerzami. Nieuchronny proces ewoluowania tradycyjnych form tańca (jak kathak w tekście Pallabi Charavorty, czy river dance w badaniach antropologicznych Helleny Wulff), zakreślony został w ramach dwóch głównych tendencji:
II. tożsamość medialna/tożsamość rzeczywista (?)
Wszystkie omawiane procesy wpływają znacząco na tożsamość współczesnych tancerzy. Chodzi tu o pojawienie się specyficznej tożsamości, którą moglibyśmy nazwać medialną. Jest to konstrukt procesualny, który determinowany jest uczestnictwem w zmieniających się wciąż formatach takich jak reality show, programy telewizyjne np. You Can Dance, Mam talent (ograniczając się do najpopularniejszych w Polsce), czy w przestrzeni internetu: Facebook, MySpace, YouTube i inne serwisy społecznościowe. Każdy z tych formatów posiada ustrukturyzowany layout, który wymusza wpasowanie się w jego ramy, a całość tego procesu wymaga biegłego posługiwania się tożsamością medialną. Uczestnictwo w tych wszystkich formatach wiąże się więc ze zdobywaniem i ciągłym poszerzaniem nowych kompetencji. Zatem tancerz środki swojego wyrazu często uzupełnia myśleniem o swoim wizerunku medialnym. Budowanie nowych wizerunków ciała jest jedną z istotnych dyrektyw masowej kultury, ponieważ przekraczają one granice etniczności, narodowości, regionalności, jak choćby tancerze Bollywood - problem omawiany przez Pallabi Chakravorty. Korzystanie z serwisów społecznościowych może, jak też z zasobów i możliwości współczesnej kultury medialnej, może mieć wymiar praktyczny, jako projekt pedagogiczny (e-learning omawiany przez Romana Arndta).
III. choreografia jako zapis historii/pamięć ciała
Po trzecie w każdym z tekstów, które zostały zaprezentowane, przewijała się problematyka pamięci ciała. Jest ona dobrze znana teoretykom i praktykom tańca, opisywana w wielu istotnych pracach badawczych. Ciało tancerza w sytuacji medialnej jest jednocześnie ciałem rzeczywistym i wirtualnym, jest także ciałem rozszerzonym o możliwości nowych technologii, nie pozwala to jednak zapomnieć, że choreografia jest przede wszystkim zapisem momentów historycznych. Zapisem pamięci, świadomości a także tożsamości kulturowo-historycznej. We wcześniejszych zagadnieniach mieliśmy do czynienia z tożsamością medialną, tutaj dotykamy czegoś głębszego - pamięci somatycznej - czegoś co oczywiście podlega zmianom, ale jednak trwa w ciele. Czasem trzeba odbyć podróż w głąb siebie, żeby uświadomić sobie skomplikowane procesy i relacje historyczno-społeczno-polityczne, w których nasze ciało było i jest zanurzone (problem ten omawiała Hellena Wulff prezentując sytuację tańca irlandzkiego).
Podjęte przez prelegentów rozważania stanowią płaszczyznę, która otwiera się na całe spektrum rozmaitych problematyk, jak np. proces kształtowania się zespołu i jego metod pracy, (co było jednym z wątków wystąpienia Anji Peterson Royce), związków przestrzenno-historycznych, mam tu na myśli procesy nacjonalizacyjne, emancypacyjne, kolonizacyjne, globalizacyjne - wszystkie one w różnym sensie, ale jednak wydają się mieć dzisiaj zabarwienie transkulturowe. Kształtują się nowe dyskursy wypływające z tych zjawisk, a jednocześnie na nowo je opisujące (queer, gender, studia postkolonialne). Ze wszystkich tekstów wynika jak istotną i dominującą rolę we współczesnym świecie odgrywa właśnie sztuka taneczna, stając się z jednej strony pożądaną sztuką dla nowych mediów, z drugiej posługując się ciałem, wskazuje na sposoby powrotu i redefiniowania tradycji, kultury.
Pokazy warsztatowe
Istotną częścią konferencji były dwa pokazy pracy obrazujące określone metody pedagogiczne, sposoby uruchamiania w ciele poziomów ekspresji i jej artykulacji. W pokazach udział wzięli studenci Wydziału Teatru Tańca krakowskiej PWST. Były one próbą uświadomienia:
Pytania po konferencji
Czy w obecnej sytuacji kultury wizualnej mamy do czynienia z remixem formalnym, przemieszaniem przestrzeni sztuk i mass mediów? Czy jesteśmy świadkami powstawania nowych gatunków? Jeśli tak - to jaka jest ich natura? Czy są to gatunki taneczne, medialne? Na ile są one w sytuacji nieustannego translokowania się między tymi przestrzeniami? W jakim więc kierunku procesy nakreślone w ramach konferencji będą podążały? Jakie nowe zagadnienia mogą się pojawić w następnych latach w związku z poruszonymi wątkami? Jaka problematyka okaże najistotniejsza?
Konferencja Understanding Dance była projektem otwierającym serię spotkań praktyków i teoretyków tańca, jak i sztuk performatywnych; próbą połączenia przestrzeni teoretycznego namysłu i praktycznego działania.
Wystąpienia prelegentów i pokazy warsztatowe (posiadające również elementy wykładu) zaprezentowały wybrane aspekty sztuk wykonawczych (szczególny nacisk był oczywiście położony na taniec) rozwijające się od tradycji do współczesnej kultury medialnej. Tak więc mimo szerokiego zakresu, wielowątkowych odniesień i egzemplifikacji pojawiły się aspekty zbieżne dla większości tekstów. Można wyznaczyć dla nich trzy najważniejsze przestrzenie wspólne:
I. taniec w sytuacji medialnej
Pierwszym zagadnieniem, które przewijało się we wszystkich tekstach, była problematyka współczesnych mediów. W jaki sposób telewizja, internet, wideo, a także, posługujący się szeroką gamą nowopowstających mediów, rynek reklamowy, z jednej strony poszerzają dostęp odbiorców do sztuki tańca, a z drugiej wpływają na jego poetykę, język, kod? Na jakich poziomach jest uruchamiana i konstruowana massmedialność i jak zmienia ona komunikat i jego percepcję? Wystąpienia ukazały na jakich zasadach formalne aspekty każdego poszczególnego medium przekształcają się i wrastają w strukturę choreograficzną oraz metody pracy z tancerzami. Nieuchronny proces ewoluowania tradycyjnych form tańca (jak kathak w tekście Pallabi Charavorty, czy river dance w badaniach antropologicznych Helleny Wulff), zakreślony został w ramach dwóch głównych tendencji:
- powracanie do korzeni – ze świadomością nieustannego przekraczania i rewidowania tak przeszłości jak i współczesności
- remix kulturowy - używając terminu Pallabi Chakravorty - translokacja i transgeniczność gatunków pomiędzy formami, mediami, sztukami.
II. tożsamość medialna/tożsamość rzeczywista (?)
Wszystkie omawiane procesy wpływają znacząco na tożsamość współczesnych tancerzy. Chodzi tu o pojawienie się specyficznej tożsamości, którą moglibyśmy nazwać medialną. Jest to konstrukt procesualny, który determinowany jest uczestnictwem w zmieniających się wciąż formatach takich jak reality show, programy telewizyjne np. You Can Dance, Mam talent (ograniczając się do najpopularniejszych w Polsce), czy w przestrzeni internetu: Facebook, MySpace, YouTube i inne serwisy społecznościowe. Każdy z tych formatów posiada ustrukturyzowany layout, który wymusza wpasowanie się w jego ramy, a całość tego procesu wymaga biegłego posługiwania się tożsamością medialną. Uczestnictwo w tych wszystkich formatach wiąże się więc ze zdobywaniem i ciągłym poszerzaniem nowych kompetencji. Zatem tancerz środki swojego wyrazu często uzupełnia myśleniem o swoim wizerunku medialnym. Budowanie nowych wizerunków ciała jest jedną z istotnych dyrektyw masowej kultury, ponieważ przekraczają one granice etniczności, narodowości, regionalności, jak choćby tancerze Bollywood - problem omawiany przez Pallabi Chakravorty. Korzystanie z serwisów społecznościowych może, jak też z zasobów i możliwości współczesnej kultury medialnej, może mieć wymiar praktyczny, jako projekt pedagogiczny (e-learning omawiany przez Romana Arndta).
III. choreografia jako zapis historii/pamięć ciała
Po trzecie w każdym z tekstów, które zostały zaprezentowane, przewijała się problematyka pamięci ciała. Jest ona dobrze znana teoretykom i praktykom tańca, opisywana w wielu istotnych pracach badawczych. Ciało tancerza w sytuacji medialnej jest jednocześnie ciałem rzeczywistym i wirtualnym, jest także ciałem rozszerzonym o możliwości nowych technologii, nie pozwala to jednak zapomnieć, że choreografia jest przede wszystkim zapisem momentów historycznych. Zapisem pamięci, świadomości a także tożsamości kulturowo-historycznej. We wcześniejszych zagadnieniach mieliśmy do czynienia z tożsamością medialną, tutaj dotykamy czegoś głębszego - pamięci somatycznej - czegoś co oczywiście podlega zmianom, ale jednak trwa w ciele. Czasem trzeba odbyć podróż w głąb siebie, żeby uświadomić sobie skomplikowane procesy i relacje historyczno-społeczno-polityczne, w których nasze ciało było i jest zanurzone (problem ten omawiała Hellena Wulff prezentując sytuację tańca irlandzkiego).
Podjęte przez prelegentów rozważania stanowią płaszczyznę, która otwiera się na całe spektrum rozmaitych problematyk, jak np. proces kształtowania się zespołu i jego metod pracy, (co było jednym z wątków wystąpienia Anji Peterson Royce), związków przestrzenno-historycznych, mam tu na myśli procesy nacjonalizacyjne, emancypacyjne, kolonizacyjne, globalizacyjne - wszystkie one w różnym sensie, ale jednak wydają się mieć dzisiaj zabarwienie transkulturowe. Kształtują się nowe dyskursy wypływające z tych zjawisk, a jednocześnie na nowo je opisujące (queer, gender, studia postkolonialne). Ze wszystkich tekstów wynika jak istotną i dominującą rolę we współczesnym świecie odgrywa właśnie sztuka taneczna, stając się z jednej strony pożądaną sztuką dla nowych mediów, z drugiej posługując się ciałem, wskazuje na sposoby powrotu i redefiniowania tradycji, kultury.
Pokazy warsztatowe
Istotną częścią konferencji były dwa pokazy pracy obrazujące określone metody pedagogiczne, sposoby uruchamiania w ciele poziomów ekspresji i jej artykulacji. W pokazach udział wzięli studenci Wydziału Teatru Tańca krakowskiej PWST. Były one próbą uświadomienia:
- możliwości jakie ma aktor podchodzący do pracy nad rolą od strony rytmu, ruchu, działań fizycznych, które otwierają wciąż nowe pokłady budowania napięć i emocji (Jan Peszek)
- przekształcania w ramach indywidualnej poetyki, stylu, struktur choreograficznych konkretnych elementów czy to notacji muzycznej, czy ruchu związanego z polskim folklorem i rozwijania ich w twórczy sposób (Jacek Łumiński).
Pytania po konferencji
Czy w obecnej sytuacji kultury wizualnej mamy do czynienia z remixem formalnym, przemieszaniem przestrzeni sztuk i mass mediów? Czy jesteśmy świadkami powstawania nowych gatunków? Jeśli tak - to jaka jest ich natura? Czy są to gatunki taneczne, medialne? Na ile są one w sytuacji nieustannego translokowania się między tymi przestrzeniami? W jakim więc kierunku procesy nakreślone w ramach konferencji będą podążały? Jakie nowe zagadnienia mogą się pojawić w następnych latach w związku z poruszonymi wątkami? Jaka problematyka okaże najistotniejsza?
Agnieszka Jelewska
fot. Aleksander Joachimiak